dr Letas Palmaitis
NOWE BADANIA NAD JĘZYKIEM STAROPRUSKIM
Pierwszym centrum badań nad językiem staropruskim był uniwersytet królewecki,
którego ostatnim wielkim prusystą był małolitwin Georg Gerullis, autor słynnej
pracy „Staropruskie nazwy miejscowości“ (1922). W tym samym czasu powstaje nowe
centrum w Rydze dzięki wielkiemu Janowi Endzelinowi, który jest autorem
modernego badania „Język staropruski“ (1943). Po zniszczeniu Prus Wschodnich
razem z uniwersytetem króleweckim i do śmierci Jana Endzelina w 1961 roku
centrum bałtyckiego językoznawstwa oraz prusologii był w Rydze. Ale już w tym
samym dziesięcioleciu pojawili się nowe siły na uniwersytecie wileńskim, a
mianowice Jonas Kazlauskas i Vytautas Mažiulis.
Od 1965 r. wychodzi czasopismo „Baltistica“, które zostało teoretyczną podstawą
założenia na uniwersytecie wileńskim Katedry języków bałtyckich, a później –
organizowania międzynarodowych kongresów bałtystycznych. Niezależnie zaczęł
pracować nad językiem staropruskim i słynny indoeuropeista a sławista Władymir
Toporow w Moskwie. Moim zdaniem, to wywierało wpływ i na rozwój bałtyckiego
językoznawstwa w Polsce.
Zrozumiałe Polska i raniej miała bałtystów, pracowałych i nad materiałem
staropruskim, od których największym był Jan Otrębski, nie mówiąc o takich
wielkich indoeuropeistach jak Jerzy Kuryłowicz lub Jan Safarewicz. Do dzisiaj
Polska jest słynna badaniami toponimistycznymi G. Leydinga, S. Rosponda, a teraz
– M. Biolik, A. Pospisyszłowej, H. Górnowicza i R. Przybytek. Lecz w kontakcie z
centrum wileńskim powstała generacja bałtystów lingwistów, od których Wojciech
Smoczyński z Krakowa został kierownikiem nowej katedry języków bałtyckich w
Warszawie.
Od 1998 r. Vytautas Mažiulis już nie pracuje na uniwersytecie wileńskim.
Jednocześnie znikł i centrum wileński, lecz bałtystyka litewska jeszcze jest
aktywna w Kłajpedzie dzięki uczennicy Mažiulisa Audrone Kaukiene, która kieruje
tam swoją katedrą języków bałtyckich. Dzisiaj widzimy wielkie odrodzenie
interesu do prusologii w Polsce oraz powstanie nowej generacji bałtystów.
Rozmowa o nowych badaniach nad językiem staropruskim jest dlatego rozmowa o
badaniach polskich i litewskich. Tutaj najbardziej zauważalne są pracy Rozalii
Przybytek, Wojciecha Smoczyńskiego, Audrone Kaukiene, Grasiłdy Blažiene,
Vytautasa Mažiulisa, też małolitwina starszej generacji z Kanady Viliusa
Peteraitisa.