Sprawozdanie
W dniu 4 grudnia 2008 r. w Ośrodku Badań Naukowych w
Olsztynie miał miejsce wykład mgr Roberta Klimka „Kamienie ofiarne na obszarze
Galindii”, który odbył się w ramach cyklu „Seminarium Prussicorum”. Odczyt miał
charakter prezentacji multimedialnej, podczas której omówiono i przedstawiono
zdjęcia głazów o znaczeniu sakralnym z obszaru Galindii oraz jej pogranicza.
Dokonana została robocza klasyfikacja kamieni kultowych na cztery grupy:
1. Sanktuaria – obiekty, na których w centralnej części
znajduje się głaz kultowy, otoczony kręgami kamiennymi – Długi Kąt (gm. Biała
Piska), Poganowo (gm. Kętrzyn), Żywki (gm. Kruklanki).
2. Głazy z misami ofiarnymi: Dybowo (gm. Mikołajki), Gierłoż
(gm. Kętrzyn), Jakunówka (gm. Pozezdrze), Stare Juchy (gm. loco).
3 Duże kamienie ulokowane na obrzeżach cmentarzysk, pod
którymi stwierdzono warstwę spalenizny, fragmenty ceramiki i przepalone kości:
Kruklanki (gm. loco).
4. Pozostałe głazy, mogące spełniać w czasach pogańskich rolę
sakralną: Bajtkowo (gm. Ełk), Bukwałd (gm. Dywity), „Diabelski Głaz” w Puszczy
Boreckiej (gm. Kruklanki), Klusy (gm. Ełk), Muntowo (gm. Mrągowo), Olsztyn (gm.
loco), Pisz (gm. loco), Siniec (gm. Srokowo), „Św. Kamień” k/ Szczepkowa (gm.
Wydminy), Święty Kamień (gm. Srokowo), Talusy (gm. Ełk), Wyspa Kormoranów (gm.
Giżycko).
Wśród wymienionych powyżej obiektów szczególnie cennym obiektem wydaje się być sanktuarium w Żywkach. Stanowisko zostało odnotowane w przedwojennych niemieckich archiwaliach i później, aż do bieżącego roku zapomniane. Ukryte wśród lasów i bagien, tworzy niesamowicie tajemnicze miejsce. Całość stanowi około 20 głazów, które według niemieckiego archeologa H. Kemke tworzyły kręgi. W centralnej części znajduje się duży kamień, który posiada wgłębienie w górnej części, przypuszczalnie pełniące rolę misy ofiarnej. Na wschodnim skraju miejsca kultowego położony jest płaski głaz, który mógł być tzw. „stołem ofiarnym”. W pobliżu znajdowały się dwa cmentarzyska z okresu wpływów rzymskich (Grądy, niem. Grunden i Żywki niem. Siewken).
Podczas analizy lokalizacji poszczególnych kamieni kultowych zauważono, że w przypadku wczesnego średniowiecza, w zdecydowanej większości znajdowały się one na obszarze pogranicza plemiennego Galindii. Biorąc pod uwagę okres wpływów rzymskich, powyższe obiekty zazwyczaj ulokowane były w pobliżu cmentarzysk oraz na rubieżach osadniczych.
Robert Klimek